Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), düşünce, duygu ve davranış arasındaki ilişkiye odaklanan, bilimsel kanıtlara dayalı bir psikoterapi yöntemidir. Olumsuz düşünce kalıplarını belirleme ve değiştirme üzerine kurulu olan bu yaklaşım, birçok ruhsal bozuklukta etkili sonuçlar vermektedir.
1960'larda psikiyatrist Aaron Beck'in çalışmalarıyla şekillenen BDT'nin temel gözlemi basittir: bizi zorlayan çoğu zaman olayın kendisi değil, o olaya ilişkin otomatik yorumlarımızdır. Aynı iş görüşmesine giren iki kişiden biri "heyecanlıyım ama hazırım" diye düşünürken diğeri "kesin rezil olacağım" diye düşünüyorsa, ikisinin bedeninde ve davranışında bambaşka süreçler işler. BDT bu otomatik yorumları görünür kılar, kanıtlarla sınar ve daha gerçekçi alternatiflerle değiştirmeyi öğretir. Terapist ile danışanın birlikte çalıştığı, hedefleri baştan tanımlanan ve ilerlemesi ölçülebilen yapılandırılmış bir süreçtir.
BDT'nin kanıt tabanı psikoterapiler içinde en genişlerden biridir. NICE (İngiltere) ve Amerikan Psikiyatri Birliği kılavuzları depresyon, anksiyete bozuklukları, panik bozukluk, obsesif kompulsif bozukluk ve sosyal kaygı için BDT'yi ilk basamak psikoterapi önerileri arasında sayar. Uykusuzluk için geliştirilen BDT-I protokolü, kronik uykusuzlukta ilaçtan önce denenmesi önerilen yaklaşımdır. Somut ve güncel bir sorunla başvuruyorsanız BDT çoğu zaman ilk değerlendirdiğimiz seçenektir.
BDT, düşünce-duygu-davranış üçgenindeki olumsuz döngüleri kırarak sağlıklı baş etme stratejileri geliştirir
Detaylı anamnez ve semptom değerlendirmesi
Spesifik, ölçülebilir tedavi hedefleri
12-20 seans boyunca beceri öğretimi
Relaps önleme ve takip seansları
Seanslar yaklaşık 50 dakika sürer ve belirli bir yapıyı izler: kısa bir durum değerlendirmesi, bir önceki haftanın çalışmalarının gözden geçirilmesi, o günkü gündemin çalışılması ve haftaya taşınacak uygulamaların planlanması. Serbest sohbet gibi ilerlemez; her seansın bir hedefi vardır. Seanslar arasında düşünce kaydı tutma, kaçındığınız bir duruma kademeli yaklaşma gibi kısa "ev ödevleri" verilir — araştırmalar, bu seans dışı uygulamaları yapan danışanların terapiden belirgin biçimde daha fazla yarar gördüğünü gösteriyor.
BDT tasarımı gereği kısa-orta vadelidir: birçok tabloda 12-20 seanslık bir plan hedeflenir, haftada bir görüşülür. Belirtiler gerilediğinde seanslar seyrekleştirilir ve kazanımların kalıcılığını korumaya yönelik birkaç takip seansıyla süreç kapatılır. Sorunun süresi ve eşlik eden tablolar planı uzatabilir; bu, ilk değerlendirmede açıkça konuşulur.
BDT seanslarını Güzelbahçe'deki muayenehanemde yüz yüze yürütüyorum; muayenehane Pazartesi–Cumartesi 10:00–20:00 arasında açık. BDT, yapılandırılmış doğası gereği online görüşmeye çok iyi uyarlanır — düşünce kayıtları ve davranış deneyleri video görüşmede aynı şekilde çalışılır. Konak, Karşıyaka, Bornova gibi uzak ilçelerden başvuran danışanların önemli bölümü ilk değerlendirmeden sonra süreci online sürdürüyor.
BDT, hakkında en çok randomize kontrollü çalışma yayımlanmış psikoterapi yöntemidir. Depresyon ve anksiyete bozukluklarında etkinliği yüzlerce çalışmayı kapsayan meta-analizlerle gösterilmiş, NICE ve Amerikan Psikiyatri Birliği kılavuzlarına ilk basamak öneri olarak girmiştir. İnternet üzerinden yürütülen BDT programlarının etkinliğine dair kanıt tabanı da son on yılda hızla büyümüştür.
BDT'nin Avantajları: Kısa süreli, yapılandırılmış ve kanıta dayalı bir terapi yöntemidir.
BDT kısa-orta vadeli bir terapidir; birçok tabloda 12-20 seanslık bir plan yeterli olur. Süre; sorunun türüne, ne kadar süredir devam ettiğine ve seans dışı çalışmalara ayırabildiğiniz zamana göre değişir. İlk değerlendirmede size özgü gerçekçi bir hedef ve seans planı konuşulur.
Her seans gündem belirleyerek başlar: o hafta öne çıkan durumlar ve bir önceki seansın çalışmaları gözden geçirilir, ardından hedefe yönelik teknik çalışılır. Seanslar arasında düşünce kaydı tutma, davranış deneyi yapma gibi kısa uygulamalar verilir — değişimin asıl gerçekleştiği yer bu günlük pratiklerdir.
Bu bir ya-ya da sorusu değildir. Hafif-orta şiddetteki birçok tabloda BDT tek başına yeterli olabilir; orta-ağır tablolarda ilaç ve terapinin birlikte yürütülmesi daha iyi sonuç verir. Psikiyatrist olarak her iki seçeneği de aynı değerlendirme içinde planlayabiliyorum; karar, muayene bulgularına göre birlikte verilir.
BDT, yapılandırılmış doğası gereği görüntülü görüşmeye en iyi uyarlanan terapi yöntemlerindendir. Düşünce kayıtları, davranış deneyleri ve seans gündemleri online ortamda da aynı şekilde çalışılır. İlk değerlendirmeyi yüz yüze yapmanızı öneriyorum; devamı için online seçenek çoğu danışanda pratik bir çözümdür.
Depresyon, anksiyete bozuklukları, panik bozukluk, obsesif kompulsif bozukluk, sosyal kaygı ve uykusuzlukta uluslararası tedavi kılavuzları BDT'yi ilk basamak psikoterapi seçenekleri arasında sayar. Belirgin, güncel ve tanımlanabilir bir sorunla geliyorsanız BDT genellikle ilk değerlendirdiğimiz yaklaşımdır.
Konuşulur — ancak odak farklıdır. BDT bugünkü düşünce ve davranış döngülerine odaklanır; geçmiş, bu döngülerin nereden öğrenildiğini anlamak için ele alınır. Sorunun kökeni çocukluk dönemindeki kalıplara uzanıyorsa şema terapi gibi derinlemesine yaklaşımlara geçiş de değerlendirilebilir.
BDT ve diğer terapi yöntemleri hakkında detaylı bilgi için blog yazılarımızı okuyabilirsiniz.
BDT tekniklerinin detaylı açıklaması, günlük uygulama yöntemleri ve pratik örnekler.
Makaleyi Oku →Anksiyete ile başa çıkmak için günlük rutinlerde uygulanabilecek pratik teknikler.
Makaleyi Oku →