Terapi Terimleri

Aile terapisi, sorunu tek bir kişide değil, ailenin ilişki ve iletişim örüntülerinde ele alan bir terapi yaklaşımıdır. Üyeler birlikte görüşmelere katılır; amaç çatışmaları azaltmak, sağlıklı sınırlar kurmak ve aileyi bir destek kaynağına dönüştürmektir.

BDT, düşünce, duygu ve davranış arasındaki bağı ele alan; işlevsiz düşünce kalıplarını ve davranışları değiştirmeye odaklanan, kanıta dayalı bir psikoterapi yöntemidir. Depresyon, anksiyete, panik ve OKB başta olmak üzere geniş bir alanda etkilidir.

Bilişsel çarpıtmalar, gerçeği olduğundan olumsuz gösteren sistematik düşünce hatalarıdır: felaketleştirme, ya hep ya hiç düşüncesi, zihin okuma, aşırı genelleme gibi. BDT'de bu kalıpları fark edip daha gerçekçi düşünceyle değiştirmek hedeflenir.

Davranışsal aktivasyon, depresyonda azalan etkinlikleri ve keyif veren uğraşları planlı biçimde yeniden artırmaya dayanan bir terapi yöntemidir. İlke, “canı istediğinde değil, planladığında” harekete geçmektir; motivasyon çoğu zaman eylemden sonra gelir.

Diyalektik Davranış Terapisi (DDT/DBT), yoğun duygusal dalgalanma ve dürtüsellikle baş etmek için geliştirilen, kabul ile değişimi dengeleyen bir terapi yöntemidir. Duygu düzenleme, sıkıntıya dayanma, farkındalık ve kişilerarası beceriler üzerine çalışır.

Duygu düzenleme, yoğun duyguları fark etme, anlama ve onlara sağlıklı biçimde yanıt verebilme becerisidir. Bu becerideki güçlük; dürtüsellik, ilişki sorunları ve bazı bozukluklarla bağlantılıdır. Diyalektik davranış terapisi (DDT) gibi yaklaşımlar bu beceriyi doğrudan güçlendirmeye odaklanır.

EMDR, travmatik anıların beyin tarafından yeniden işlenmesini sağlayan; bilateral uyaran (göz hareketi, dokunsal veya işitsel) eşliğinde uygulanan kanıta dayalı bir terapi yöntemidir. Anı silinmez ama duygusal yükü belirgin biçimde azalır.

Farkındalık (mindfulness), dikkati yargılamadan ve “şimdiki an”a yönelterek deneyimi olduğu gibi gözlemleme becerisidir. Düşünce ve duygulara kapılmadan onları fark etmeyi öğretir; anksiyete, depresyon ve stresle baş etmede destekleyici olarak kullanılır.

Gevşeme egzersizleri, beden ve zihindeki gerginliği bilinçli olarak azaltan tekniklerdir: diyafram (karın) nefesi, progresif kas gevşetme ve imgeleme gibi. Anksiyete, panik ve uyku sorunlarında, sinir sisteminin aşırı uyarılmışlığını düşürmek için destekleyici olarak kullanılır.

Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT), zorlayıcı düşünce ve duygularla savaşmak yerine onlara yer açmayı, aynı zamanda kişinin değerleri doğrultusunda adımlar atmasını hedefleyen bir terapi yaklaşımıdır. Bilişsel davranışçı geleneğin “üçüncü dalga” yöntemlerinden biridir.

Kişilerarası terapi (IPT), depresyon ve bazı bozukluklarda; belirtilerin güncel ilişki sorunları (kayıp/yas, rol değişimleri, çatışmalar, sosyal izolasyon) bağlamında ele alındığı, süreli ve yapılandırılmış bir terapidir. İlişkileri ve iletişimi iyileştirerek belirtileri azaltmayı amaçlar.

Maruz bırakma, korkulan durum, nesne ya da anıyla kademeli ve kontrollü biçimde, kaçınmadan yüzleşmeyi içeren kanıta dayalı bir terapi tekniğidir. Beyin, korkulan durumun beklenenden daha az tehlikeli olduğunu deneyimle öğrenir; fobi, panik ve sosyal anksiyetede etkilidir.

Psikodinamik terapi, bugünkü duygusal zorlanmaların kökenini geçmiş ilişkiler ve farkında olunmayan (bilinçdışı) çatışmalarda arayan bir psikoterapi yaklaşımıdır. Tekrarlayan ilişki örüntülerini ve duyguları terapötik ilişki içinde anlamayı ve içgörü kazanmayı hedefler.

Psikoeğitim, kişiye (ve gerektiğinde ailesine) hastalığı, tedavisi ve baş etme yolları hakkında yapılandırılmış bilgi verilmesidir. Doğru bilgi, kaygıyı azaltır, tedaviye uyumu artırır ve erken uyarı belirtilerinin tanınmasına yardımcı olur; çoğu tedavinin temel bir parçasıdır.

Psikoterapi, eğitimli bir ruh sağlığı uzmanıyla yapılan; duygusal sorunları, düşünce kalıplarını ve davranışları anlamak ve değiştirmek için yürütülen yapılandırılmış görüşme sürecidir. Tek başına veya ilaç tedavisiyle birlikte uygulanabilir.

Şema terapi, çocuklukta oluşan ve yaşam boyu tekrarlayan olumsuz kalıpları ('şemalar') ele alan, BDT'yi bağlanma ve duygu odaklı tekniklerle birleştiren bütünleştirici bir yaklaşımdır. Özellikle kronik ve yineleyen sorunlarda ve kişilik örüntülerinde kullanılır.

Terapötik ittifak, danışan ile terapist arasındaki güvene, ortak hedeflere ve işbirliğine dayalı çalışma ilişkisidir. Hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın, güçlü bir terapötik ittifak terapinin sonucunu belirleyen en önemli etkenlerden biri olarak gösterilmiştir.