EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing - Göz Hareketleri ile Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme), travmatik anıların işlenmesi için geliştirilmiş bilimsel kanıtlara dayalı bir psikoterapi yöntemidir. Bilateral stimülasyon ile travmatik anıların uyum sağlayıcı şekilde işlenmesini sağlar.
1980'lerin sonunda psikolog Francine Shapiro tarafından geliştirilen yöntem, bugün travma alanında en yaygın araştırılan psikoterapi yaklaşımlarından biridir. Temel varsayımı şudur: zihnimiz olumsuz yaşantıları normalde uykuda ve gün içinde kendiliğinden işler; ancak olay yeterince sarsıcıysa bu doğal işleme takılır ve anı, ilk günkü duygusal yüküyle "donmuş" kalır. Kokular, sesler ya da benzer durumlar anıyı tetiklediğinde kişi olayı yeniden yaşıyormuş gibi hisseder. EMDR, çift yönlü uyarım (göz hareketleri, sesli ya da dokunsal uyaranlar) eşliğinde bu donmuş anıyı yeniden işleme sokarak duygusal yükünü azaltmayı hedefler — anı silinmez, ama hatırlamak artık aynı bedeni ve zihni ele geçiren tepkiyi doğurmaz.
EMDR'ın en güçlü kanıt tabanı travma sonrası stres bozukluğu alanındadır; Dünya Sağlık Örgütü'nün TSSB kılavuzlarında travma odaklı bilişsel davranışçı terapiyle birlikte önerilen yöntemlerden biridir. Bunun yanında tek bir kaza ya da kayıp gibi olaylara bağlı sıkıntılarda, panik bozukluk, fobiler, karmaşık yas ve travma kökenli depresyon tablolarında da kullanılır. Her travma yaşantısı EMDR gerektirmez; hangi yöntemin size uygun olduğu ilk değerlendirme görüşmesinde birlikte netleştirilir.
EMDR, bilateral stimülasyon kullanarak travmatik anıları uyum sağlayıcı şekilde yeniden işler ve travmanın etkilerini azaltır
Travma geçmişi değerlendirmesi ve EMDR eğitimi
Güvenli yer ve kaynak kurulumu teknikleri
Bilateral stimülasyon ile travma işleme
İlerleme takibi ve gelecek hedefleme
Seans, üzerinde çalışılacak anının ve ona eşlik eden olumsuz inancın ("çaresizim", "güvende değilim" gibi) belirlenmesiyle başlar. Ardından siz anının rahatsız edici yönüne odaklanırken ben parmak hareketi, sesli ya da dokunsal uyaranlarla çift yönlü uyarım uygularım. Kısa setler halinde ilerleriz; her setin sonunda zihninizden geçenleri birkaç cümleyle paylaşırsınız. Amaç anıyı yeniden yaşamak değil, zihnin kendi işleme kapasitesini harekete geçirmektir. Seans sonunda rahatsızlık düzeyi ölçülür ve gevşeme çalışmasıyla kapanış yapılır; hiçbir seans sizi yoğun duyguyla ortada bırakacak şekilde bitirilmez.
Dürüst cevap: duruma göre değişir. Tek bir olaya bağlı travmalarda işleme görece hızlı ilerleyebilirken, çocukluk çağına uzanan tekrarlayıcı yaşantılarda hazırlık ve stabilizasyon aşaması daha uzun tutulur ve toplam süreç aylara yayılabilir. İlk değerlendirmede yaşantı öykünüz çıkarılır, çalışılacak anılar önceliklendirilir ve size özgü gerçekçi bir plan konuşulur.
EMDR seanslarını Güzelbahçe'deki muayenehanemde yüz yüze yürütüyorum; Balçova, Narlıdere, Urla ve çevre ilçelerden ulaşım araçla kısa sürer, klinik önünde ücretsiz park alanı vardır. Uygun vakalarda süreç online da sürdürülebilir — çift yönlü uyarım ekran üzerinden görsel takip ya da kelebek sarılması tekniğiyle uyarlanır. Uzak ilçelerden katılan danışanlarla değerlendirme ve hazırlık seanslarını yüz yüze, işleme seanslarının bir bölümünü online planladığımız karma modeller de kuruyoruz. Urla ve çevresindeyseniz Urla EMDR terapisi sayfasına da göz atabilirsiniz.
EMDR'ın TSSB'deki etkinliği çok sayıda randomize kontrollü çalışmada incelenmiştir. Dünya Sağlık Örgütü (2013) ve Amerikan Psikoloji Birliği'nin travma kılavuzları, EMDR'ı travma odaklı psikoterapiler arasında önerir; Türkiye'de de travma sonrası müdahale programlarında yaygın kullanılır. Yöntemin sekiz aşamalı standart protokolü vardır ve uygulayıcının bu protokol eğitimini almış olması önemlidir.
EMDR'nin Avantajları: İlaç gerektirmeyen, yapılandırılmış ve dünya çapında kabul görmüş bir travma tedavi yöntemidir.
Muayenehanemizde EMDR seansları yaklaşık 50 dakika sürer ve genellikle haftada bir planlanır. İşleme aşamasına geçmeden önce 1-2 seans değerlendirme ve hazırlık çalışması yapılır; bu hazırlık, sürecin güvenli ilerlemesi için atlanmaması gereken bir basamaktır.
Bu, çalışılan konuya göre değişir. Tek bir olaya bağlı travmalarda süreç görece kısa olabilirken, çocukluk dönemine uzanan tekrarlayıcı yaşantılarda daha uzun bir plan gerekir. İlk değerlendirmede size özgü kapsamı birlikte netleştirir, gerçekçi bir seans aralığı konuşuruz; kişiden kişiye değiştiği için önceden kesin bir sayı vaat etmek doğru olmaz.
Hayır. EMDR hipnoz değildir; seans boyunca bilinciniz tamamen açıktır ve süreç üzerinde kontrolünüz devam eder. Göz hareketleri ya da diğer çift yönlü uyarımlar, anının işlenmesine eşlik eden bir tekniktir — istediğiniz an durabilirsiniz.
Uygun vakalarda evet. Görüntülü görüşmede çift yönlü uyarım, ekran üzerinden görsel takip veya kelebek sarılması gibi uyarlamalarla sağlanır. İlk değerlendirmeyi ve stabilizasyon çalışmasını mümkünse yüz yüze yapmayı tercih ediyorum; uygunluğuna birlikte karar veririz.
Evet. Psikiyatrist olarak gerektiğinde ilaç tedavisini ve EMDR sürecini aynı planın içinde yürütüyorum. İlaç kullanıyor olmanız EMDR'a engel değildir; değerlendirmede mevcut tedaviniz birlikte gözden geçirilir.
Değildir. Yoğun dissosiyatif belirtiler, aktif kriz dönemi ya da bazı sağlık durumlarında önce stabilizasyon çalışması gerekir veya farklı bir yöntem tercih edilir. Bu nedenle EMDR'a başlamadan önce kapsamlı bir psikiyatrik değerlendirme yapıyorum.
EMDR ve travma tedavisi hakkında detaylı bilgi için blog yazılarımızı okuyabilirsiniz.
EMDR tekniklerinin detaylı açıklaması, 8 aşamalı protokol ve uygulama örnekleri.
Makaleyi Oku →TSSB semptomları, tanı kriterleri ve destekleyici terapi yaklaşımları hakkında kapsamlı rehber.
Makaleyi Oku →