Duygudurum Terimleri

Anhedoni, daha önce keyif veren etkinliklerden (hobiler, sosyal ilişkiler, yemek, cinsellik) zevk alamama veya ilgi duyamama durumudur. Depresyonun çekirdek belirtilerinden biridir ve tedavi yanıtını izlemede önemli bir göstergedir.

Depresyon, en az iki hafta süren çökkün ruh hali ve/veya ilgi-zevk kaybının baskın olduğu; uyku, iştah, enerji, dikkat ve değer duygusunu etkileyen tıbbi bir hastalıktır. Bir karakter zayıflığı değildir ve tedaviyle büyük oranda düzelir.

Disfori, huzursuzluk, hoşnutsuzluk ve gerginlikle giden olumsuz duygusal durumdur. Depresyon, anksiyete, karma epizodlar ve yoksunluk dönemlerinde görülür; öforinin karşıtı olarak düşünülebilir.

Distimi, belirtileri majör depresyona göre daha hafif ama en az iki yıl süren, kronik bir çökkünlük halidir. Kişi uzun süredir 'hep böyleyim' diye düşünebilir; bu süreklilik tanının atlanmasına yol açar.

Doğum sonrası depresyon, doğumu izleyen haftalar-aylar içinde ortaya çıkan; çökkünlük, yoğun yorgunluk, bebeğe karşı yetersizlik hissi ve umutsuzlukla seyreden bir depresyon tablosudur. Geçici “lohusalık hüznünden” farklı olarak tedavi gerektirir ve tedaviye iyi yanıt verir.

Duygudurum, kişinin belirli bir dönemdeki baskın ve sürekli duygusal tonudur (çökkün, normal/öforik, irritabl). Anlık ve gözlenebilen duygusal ifadeye ise 'affekt' denir; psikiyatrik değerlendirmenin temel eksenlerinden biridir.

Hipomani, maninin daha hafif formudur: yüksek enerji ve moral, azalmış uyku ihtiyacı ve artan üretkenlik en az dört gün sürer, ancak hastane yatışı gerektirmez ve psikotik belirti içermez. Bipolar bozukluk tip II'nin temel bileşenidir.

İntihar düşüncesi, yaşama son verme ya da yaşamaya değmediğine dair geçici isteklerden somut planlara kadar uzanan bir yelpazedir. Ciddi ama yardımla geçebilen bir belirtidir; utanılacak bir şey değildir. Acil durumda 112'yi arayın; bu düşünceler varsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurmak gecikilmemesi gereken bir adımdır.

Karma dönem, manik ve depresif belirtilerin aynı dönemde bir arada görüldüğü bir duygudurum tablosudur; örneğin enerji ve huzursuzluğun yüksek olduğu ama ruh halinin çökkün olduğu bir durum. Risk açısından dikkatli izlem gerektirir.

Mani, anormal derecede yüksek, taşkın veya öfkeli ruh hali ile artmış enerjinin en az bir hafta sürdüğü; azalmış uyku ihtiyacı, aşırı konuşkanlık, büyüklük hissi ve riskli davranışlarla giden dönemdir. Bipolar bozukluk tip I'in belirleyici özelliğidir.

Melankoli, depresyonun; belirgin zevk kaybı, sabahları daha kötü hissetme, erken uyanma, iştah/kilo kaybı ve psikomotor yavaşlama ile giden ağır bir alt tipidir. Genellikle biyolojik ağırlıklıdır ve ilaç tedavisine iyi yanıt verir.

Mevsimsel depresyon, belirtilerin yılın belirli mevsimlerinde (çoğunlukla sonbahar-kış) düzenli olarak ortaya çıkıp ilkbaharda hafiflediği bir depresyon örüntüsüdür. Gün ışığının azalmasıyla ilişkilendirilir; ışık tedavisi ve standart depresyon tedavileri kullanılır.

Öfori, duruma göre orantısız, abartılı bir keyif ve coşku halidir. Manik ve hipomanik epizodlarda görülebileceği gibi bazı madde etkileriyle de ortaya çıkabilir; süreklilik ve işlev bozukluğu eşlik ettiğinde klinik anlam taşır.

Ötimi, ne depresif ne de manik/hipomanik yönde sapma gösteren, dengeli ve normal sınırlardaki duygudurumdur. Özellikle bipolar bozuklukta tedavinin hedefi, kişinin epizodlar arasında ötimik dönemde kalmasını sürdürmektir.

Premenstrüel disforik bozukluk, adetten önceki haftada belirgin olarak ortaya çıkan; çökkünlük, gerginlik, ani sinirlilik ve duygusal dalgalanmalarla giden, adet başlayınca düzelen ağır bir tablodur. Sıradan 'adet öncesi gerginlikten' farklı olarak işlevselliği ve ilişkileri bozar ve tedavi edilebilir.

Psikomotor yavaşlama, düşünce, konuşma ve hareketlerin gözle görülür biçimde yavaşlamasıdır: geç ve kısa yanıtlar, azalmış mimik, ağırlaşmış hareketler. Özellikle ağır ve melankolik depresyonun belirgin bir bulgusudur ve tedaviyle düzelir.

Siklotimi, en az iki yıl boyunca; hafif depresif belirtilerle hipomanik belirtilerin birbirini izlediği, kronik ve dalgalı bir duygudurum bozukluğudur. Belirtiler tam epizod kriterlerini karşılamaz ama yaşam kalitesini ve ilişkileri etkiler.

Uzamış yas bozukluğu, kaybın üzerinden uzun süre (genellikle bir yıldan fazla) geçmesine rağmen; yoğun özlem, sürekli kayıpla meşgul olma ve gündelik hayata dönememenin sürdüğü tablodur. Normal yastan, yoğunluğun azalmaması ve işlevselliği belirgin biçimde bozmasıyla ayrılır.

Yas, bir kayıp (ölüm, ayrılık, sağlık kaybı) sonrası yaşanan; üzüntü, özlem, öfke ve suçluluk gibi duyguların eşlik ettiği doğal ve uyum sağlayıcı bir süreçtir. Depresyondan farkı, duyguların kayıpla bağlantılı dalgalar hâlinde gelmesi ve zamanla yoğunluğunun azalmasıdır.