Obsesif Kompulsif Terimleri

Beden dismorfik bozukluğu, görünüşteki küçük veya başkalarınca fark edilmeyen bir 'kusura' aşırı takılma ve bununla ilgili tekrarlayan davranışlardır (aynaya bakma, kontrol etme, gizleme). Takıntı çoğunlukla cilt, burun ya da saça odaklanır; yoğun sıkıntı ve sosyal kaçınmaya yol açar.

Biriktiricilik, değeri olmasa da eşyaları atmakta sürekli güçlük çekme ve bunun sonucunda yaşam alanlarının kullanılamaz hâle gelmesidir. Eşyaları atma düşüncesi yoğun sıkıntı yaratır; sıradan dağınıklıktan farklı olarak işlevselliği ve güvenliği bozan ayrı bir tanıdır.

Dermatillomani, derinin tekrar tekrar koparılması/kurcalanması sonucu yaralar oluşması ve kişinin bu davranışı azaltma çabalarının başarısız olmasıdır. Trikotillomani gibi beden odaklı tekrarlayıcı davranışlar arasında yer alır ve sıklıkla utanç ve gizlemeyle birliktedir.

Egodistonik, bir düşünce ya da dürtünün kişinin değer ve kimliğiyle çelişmesi, ona “yabancı” ve rahatsız edici gelmesi demektir. OKB'deki takıntılar tipik olarak egodistoniktir: kişi bu düşünceleri istemez ve onlardan tedirgin olur.

ERP, OKB tedavisinde altın standart kabul edilen davranışçı tekniktir: kişi kaygı veren duruma kontrollü biçimde maruz bırakılırken, rahatlatıcı kompulsiyonu yapmaması desteklenir. Beyin, ritüel olmadan da kaygının kendiliğinden azaldığını öğrenir.

İntrusif düşünce, istem dışı zihne giren, çoğu zaman rahatsız edici veya kişinin değerlerine aykırı ani düşünce ve imgelerdir. Hemen herkeste zaman zaman görülür; bunlara aşırı anlam yüklenip kaygıyla bastırılmaya çalışıldığında obsesyona dönüşebilir.

Kompulsiyon, obsesyonların yarattığı kaygıyı azaltmak için yapılan, tekrarlayan davranış veya zihinsel eylemlerdir (el yıkama, kontrol etme, sayma, sıralama). Geçici rahatlama sağlar ama uzun vadede obsesyonu pekiştirir.

Nötrleştirme, bir takıntının yarattığı kaygıyı azaltmak için yapılan zihinsel ya da davranışsal eylemdir (örneğin içten dua etme, sayı sayma, “iyi” bir düşünceyle değiştirme). Kompulsiyonların temelini oluşturur ve kısa rahatlamasıyla OKB döngüsünü sürdürür.

Obsesyon, kişinin istemediği hâlde zihnine tekrar tekrar giren, yoğun kaygı yaratan istenmeyen düşünce, dürtü veya imgelerdir (bulaşma, zarar verme, simetri, dini/cinsel içerikli). Kişi bunların mantıksız olduğunu bilse de bastıramaz.

Ruminasyon, aynı olumsuz düşünce veya sorunun; çözüme ulaşmadan, döngüsel ve tekrarlayıcı biçimde zihinde evrilip çevrilmesidir. Hem depresyon hem anksiyetede sık görülür ve kaygıyı sürdüren bir kısır döngü oluşturur.

Trikotillomani, saç, kaş veya kirpik gibi kılların tekrar tekrar yolunması ve sonucunda belirgin kıl kaybıdır. Kişi bırakmayı denese de durduramaz; çoğu zaman gerginlik ya da can sıkıntısı öncesinde artar. OKB ile akraba, 'beden odaklı tekrarlayıcı davranışlar' grubundadır.