Psikoz Terimleri

Dezorganizasyon, düşünce akışının ve davranışın amaca yönelik bütünlüğünü yitirmesidir: konudan konuya atlama, bağlantısız konuşma (çağrışım çözülmesi) ve duruma uymayan, hedefsiz davranışlar görülür. Şizofreni ve diğer psikotik tablolarda sanrı-halüsinasyonla birlikte bulunabilir.

Halüsinasyon, dışarıda gerçek bir uyaran olmadan ortaya çıkan algıdır: olmayan sesler duymak (işitsel), olmayan şeyler görmek (görsel) gibi. En sık işitsel halüsinasyonlar görülür ve psikotik bozuklukların önemli bir belirtisidir.

İçgörü, kişinin kendi ruhsal durumunun farkında olması ve belirtilerini bir hastalığa bağlayabilmesidir. İçgörünün azalması özellikle psikotik ve manik tablolarda görülür ve tedaviye uyumu doğrudan etkiler.

Katatoni, hareket ve tepkisellikte belirgin bozulmayla giden bir tablodur; aşırı hareketsizlik, donup kalma, konuşmama ya da tersine amaçsız aşırı hareketlilik görülebilir. Şizofreni, duygudurum bozuklukları ve bazı bedensel hastalıklara eşlik edebilir; acil değerlendirme gerektirir.

Negatif belirtiler, şizofrenide normal işlevlerin azalması veya kaybıyla giden belirtilerdir: duygusal küntleşme, konuşmada azalma, istem kaybı (avolisyon), sosyal geri çekilme ve zevk alamama. Pozitif belirtilere (sanrı, halüsinasyon) göre tedavisi daha zordur.

Paranoya, başkalarının kötü niyetli, tehdit edici veya kendisine zarar vermeye çalıştığına dair yoğun ve yersiz kuşkuculuktur. Hafif güvensizlikten belirgin takip sanrılarına kadar geniş bir yelpazede görülebilir.

Prodrom, tam bir hastalık tablosu ortaya çıkmadan önceki, belirtilerin silik ve özgül olmayan biçimde başladığı öncül dönemdir. Psikozda prodromal dönem; içe kapanma, işlevsellikte düşüş ve tuhaf düşüncelerle gidebilir ve erken müdahale için önemli bir fırsattır.

Psikoz, gerçeklik değerlendirmesinin bozulduğu; sanrı (gerçek dışı inançlar) ve halüsinasyon (gerçek dışı algılar) gibi belirtilerle giden bir ruhsal durumdur. Şizofreni, bipolar bozukluk, ağır depresyon ve bazı tıbbi/madde durumlarında görülebilir.

Rezidüel belirtiler, akut dönem geçtikten sonra geriye kalan, daha hafif süregelen belirtilerdir. Örneğin psikoz sonrası süren içe kapanma, motivasyon düşüklüğü veya depresyon sonrası kalan enerji azlığı; tam iyileşme için bu kalıntı belirtilerin de izlenmesi gerekir.

Sanrı, aksini gösteren kanıtlara ve mantığa rağmen sürdürülen, kültürel olarak paylaşılmayan yanlış inançtır (takip edilme, büyüklük, kıskançlık, referans sanrıları). Psikozun çekirdek belirtilerinden biridir.

Sanrısal bozukluk, en az bir ay süren, belirgin ve sistemli bir veya birkaç sanrının bulunduğu; ancak şizofreninin diğer belirtilerinin (dağınık düşünce, belirgin halüsinasyonlar, işlevsellikte ağır çöküş) görülmediği psikotik bir durumdur. Kişi sanrı dışındaki alanlarda büyük ölçüde işlevini sürdürebilir.

Şizoaffektif bozukluk, şizofreninin psikotik belirtileri (sanrı, halüsinasyon) ile belirgin duygudurum epizodlarının (depresyon veya mani) bir arada görüldüğü tablodur. Tanı için psikotik belirtilerin, duygudurum epizodu olmadığı dönemlerde de bir süre sürmüş olması gerekir.